Türkiye’de evlilik nedeniyle ikamet izni, uygulamada çoğunlukla 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında düzenlenen aile ikamet izni olarak değerlendirilir. Bu izin, bir Türk vatandaşının, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi kapsamında bulunan kişinin, geçerli ikamet izni sahibi bir yabancının, mültecinin veya ikincil koruma statüsü sahibinin yabancı eşine Türkiye’de yasal olarak ikamet etme imkânı sağlayabilir.
Ancak bir Türk vatandaşıyla veya Türkiye’de yasal olarak ikamet eden bir yabancıyla evlenmek, yabancı eşe kendiliğinden Türkiye’de kalma hakkı vermez. Yabancı eşin doğru ikamet izni türüne başvurması, gerekli belgeleri sunması, kanuni şartları sağladığını göstermesi ve göç idaresi sürecini usulüne uygun şekilde yürütmesi gerekir. Başvurunun reddedilmesi hâlinde, ret kararına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca yazılı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.
Bu nedenle evlilik nedeniyle ikamet izni başvuruları; önceki vize ihlalleri, tahdit kodları, Türkiye’ye giriş yasağı, sınır dışı kayıtları veya evliliğin gerçekliği konusunda idarenin tereddütleri bulunan dosyalarda özellikle dikkatli hazırlanmalıdır. Aile birliğini korumaya yönelik bu başvuru türü, aynı zamanda yabancılar hukuku, idare hukuku ve gerektiğinde ileride vatandaşlık başvurusu bakımından da önem taşır.
Türkiye’de Evlilik Nedeniyle İkamet İzni Nedir?
Uygulamada “evlilik ikamet izni” olarak adlandırılan izin türü, çoğu durumda Türkiye’deki destekleyici kişi üzerinden yabancı eşe verilen aile ikamet iznidir.
6458 sayılı Kanun’un 34. maddesi uyarınca aile ikamet izni; Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamında bulunan kişilerin, ikamet izinlerinden birine sahip yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin belirli aile üyelerine verilebilir. Bu kapsamda aile ikamet izni şu kişilere tanınabilir:
- yabancı eşe,
- destekleyicinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna,
- destekleyicinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna.
Aile ikamet izni her defasında en fazla 3 yıl süreyle verilebilir. Ancak destekleyici yabancı ise, yabancı eşe verilecek aile ikamet izninin süresi destekleyicinin kendi ikamet izni süresini aşamaz.
Bu nedenle destekleyici Türk vatandaşıysa yabancı eş, evlilik temelinde aile ikamet iznine başvurabilir. Destekleyici yabancı ise, yabancı eşin ikamet izni süresi destekleyicinin mevcut ikamet izni süresiyle sınırlı olacaktır.
Evlilik Türkiye’de Otomatik İkamet Hakkı Sağlar mı?
Hayır. Evlilik, yabancı eşe otomatik olarak Türkiye’de ikamet hakkı vermez.
Bir Türk vatandaşıyla veya Türkiye’de yasal olarak ikamet eden bir yabancıyla evlenen yabancı kişi, yine de ikamet izni başvurusu yapmak ve kanuni şartları sağlamak zorundadır. Yabancı eşin vize veya vize muafiyeti süresi, ikamet izni başvurusu usulüne uygun şekilde yapılmadan sona ererse, vize ihlali ve yasal kalış ihlali sorunları doğabilir.
Bu nedenle evlilik sonrasında yabancı eş bakımından aşağıdaki hususlar gecikmeden kontrol edilmelidir:
- mevcut vize veya vize muafiyeti süresi,
- Türkiye’deki yasal kalış durumu,
- daha önce vize veya ikamet ihlali bulunup bulunmadığı,
- aktif giriş yasağı veya tahdit kodu olup olmadığı,
- evliliğin usulüne uygun şekilde tescil edilip edilmediği,
- aile ikamet izni başvurusunun Türkiye içinden yapılıp yapılamayacağı.
İkamet izni başvurusu, yabancı eş yasal kalış süresini aştıktan sonraya bırakılmamalıdır. Başvurunun zamanlaması, olası sınır dışı riski, giriş yasağı ve ilerideki ikamet stratejisi bakımından önemlidir.
Aile İkamet İzninde Destekleyici Kim Olabilir?
Destekleyici, yabancı eşin Türkiye’de aile ikamet izni başvurusunu dayandırdığı kişidir.
Destekleyici şu kişilerden biri olabilir:
- Türk vatandaşı,
- 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamında bulunan kişi,
- geçerli ikamet iznine sahip yabancı,
- mülteci,
- ikincil koruma statüsü sahibi.
Destekleyicinin belirli hukuki ve mali şartları sağlaması gerekir. Başvuru sürecinde destekleyicinin gelir durumu, barınma koşulları, aile kayıtları, adli sicil durumu ve Türkiye’deki hukuki statüsü incelenebilir.
Destekleyici İçin Aranan Şartlar Nelerdir?
Destekleyicinin, yabancı eşi destekleyebilecek ekonomik imkâna ve aile için uygun yaşam koşullarına sahip olduğunu göstermesi beklenir.
Destekleyiciye ilişkin önemli şartlar şunlar olabilir:
- yeterli ve düzenli gelir,
- aile için uygun konut veya barınma şartları,
- gerekli durumlarda geçerli sağlık sigortası,
- adres kayıt sisteminde kayıt,
- kanunen dikkate alınan süre içinde aile düzenine karşı suçlara ilişkin ilgili kayıt bulunmaması,
- destekleyici yabancı ise Türkiye’de geçerli yasal ikamet statüsü.
Gelir ve konut şartları önemlidir; çünkü aile ikamet izni, yabancı aile bireyinin Türkiye’de destekleyiciyle birlikte yaşayacağı ve destekleyici tarafından destekleneceği varsayımına dayanır. Destekleyici yeterli gelir, adres veya aile birliğini gösteremezse başvuru reddedilebilir.
Evlilik Nedeniyle İkamet İzni İçin Hangi Belgeler Gerekir?
Gerekli belgeler başvuru sahibinin vatandaşlığına, destekleyicinin statüsüne ve başvurunun yapıldığı ile göre değişebilir. Bununla birlikte uygulamada genellikle aşağıdaki belgeler önem taşır:
- ikamet izni başvuru formu,
- pasaport veya pasaport yerine geçen belge,
- biyometrik fotoğraflar,
- evlilik belgesi veya nüfus kayıt örneği,
- destekleyicinin kimlik kartı veya ikamet izni belgesi,
- adres belgesi,
- yeterli geliri gösteren belgeler,
- gerekli hâllerde sağlık sigortası,
- talep edilmesi hâlinde adli sicil kaydı,
- harç ve değerli kâğıt ödeme makbuzları,
- yabancı ülkeden alınmış belgelerin tercüme ve noter onayları,
- gerektiğinde apostil veya konsolosluk tasdiki.
Evlilik Türkiye dışında yapılmışsa, evlilik kaydının Türkiye’de usulüne uygun şekilde tanınması veya belgelenmesi gerekebilir. Yurt dışından alınan belgeler apostil, konsolosluk onayı, yeminli tercüme ve noter tasdiki gerektirebilir.
Eksik, çelişkili veya usule uygun hazırlanmamış belgeler, aile ikamet izni başvurularında en sık ret nedenleri arasındadır. Bu nedenle belge hazırlığı yalnızca form doldurma aşaması olarak görülmemelidir.
Evlilik Nedeniyle İkamet İzni Ne Kadar Süreyle Verilir?
6458 sayılı Kanun uyarınca evliliğe dayalı aile ikamet izni her defasında en fazla 3 yıl süreyle verilebilir. Ancak destekleyici yabancı uyruklu ise, yabancı eşin aile ikamet izni süresi destekleyicinin kendi ikamet izni süresini aşamaz.
Örneğin destekleyicinin ikamet izninin bitmesine 1 yıl kalmışsa, yabancı eşe bu süreden daha uzun bir aile ikamet izni verilmesi mümkün olmayacaktır.
İznin süresi özellikle şu hususlara bağlıdır:
- destekleyicinin statüsü,
- destekleyicinin ikamet izni süresi,
- başvuru sahibinin pasaport geçerlilik süresi,
- idarenin somut dosyaya ilişkin değerlendirmesi,
- kanuni şartların eksiksiz olarak sağlanıp sağlanmadığı.
Evlilik Nedeniyle İkamet İzni Reddedilebilir mi?
Evet. Evlilik nedeniyle aile ikamet izni başvurusu, kanuni şartların sağlanmadığı kanaatine varılması hâlinde reddedilebilir.
Yaygın ret nedenleri şunlardır:
- destekleyicinin gelirinin yetersiz bulunması,
- uygun barınma koşullarının gösterilememesi,
- eksik veya çelişkili belgeler,
- aile birliğinin yeterince ispatlanamaması,
- evliliğin gerçekliği konusunda şüphe oluşması,
- kamu düzeni veya kamu güvenliği değerlendirmeleri,
- mevcut sınır dışı kararı,
- Türkiye’ye giriş yasağı,
- aktif tahdit kodu,
- önceki vize veya ikamet ihlalleri,
- destekleyicinin hukuki statüsünün yetersiz olması,
- evliliğin usulüne uygun şekilde tescil edilmemesi veya belgelenmemesi.
Ret kararı dikkatle incelenmelidir. Doğru hukuki strateji, ret nedeninin belge eksikliği, destekleyiciye ilişkin şartlar, evliliğin gerçekliği veya yabancının göç kaydıyla bağlantılı olup olmadığına göre belirlenir.
İdare Evliliğin Gerçek Olmadığını İleri Sürerse Ne Olur?
Evliliğe dayalı aile ikamet izni başvuruları, evliliğin gerçek aile hayatı kurma amacı taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi bakımından incelenebilir. İdare, evliliğin yalnızca ikamet izni almak amacıyla yapıldığı kanaatine varırsa başvuruyu reddedebilir.
Bu tür dosyalarda evlilik cüzdanı veya evlilik belgesi tek başına yeterli görülmeyebilir. Dosya, gerçek aile hayatını gösteren delillerle desteklenmelidir. Örneğin:
- ortak adres kaydı,
- fotoğraflar,
- iletişim kayıtları,
- ortak faturalar,
- seyahat kayıtları,
- aile üyelerinin beyanları,
- varsa çocukların doğum belgeleri,
- ortak ekonomik veya sosyal yaşamı gösteren belgeler.
İdarenin, evliliğin somut koşullarını bireysel olarak değerlendirmesi gerekir. Evliliğin gerçekliği tartışılıyorsa, yabancı eş yalnızca evlilik belgesine dayanmak yerine aile hayatını gösteren güçlü ve tutarlı belgeler sunmalıdır.
Evlilik Nedeniyle İkamet İzni Reddine Karşı Dava Açma Süresi Nedir?
Evlilik nedeniyle aile ikamet izni başvurusunun reddine karşı idare mahkemesinde dava açma süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca yazılı tebliğden itibaren 60 gündür.
60 günlük süre, ret kararının yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına yazılı olarak tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Bu süre kaçırılırsa, yabancı eş söz konusu ret kararını doğrudan dava konusu etme imkânını kaybedebilir. Bu nedenle tebliğ tarihi derhal kontrol edilmeli ve ret gerekçesiyle birlikte hukuki yol değerlendirilmelidir.
Retten Sonra Yabancı Eş Yeniden Başvuru Yapabilir mi?
İkamet izni başvurusu reddedilen yabancı, aynı ikamet izni türü için aynı kalış amacıyla 6 ay içinde yeniden başvuru yapamaz.
Bununla birlikte yabancının Türkiye’de kalmasına imkân veren geçerli başka bir hukuki sebep varsa, şartları oluştuğu ölçüde farklı bir ikamet izni türü değerlendirilebilir. Evliliğe dayalı dosyalarda ise çoğu zaman daha sağlıklı strateji, aile ikamet izninin neden reddedildiğini tespit ederek bu sorunu doğrudan gidermektir.
Örneğin:
- belge eksikliği varsa belge dosyası tamamlanmalı,
- gelir yetersiz bulunmuşsa destekleyicinin mali belgeleri güçlendirilmeli,
- evliliğin gerçekliği sorgulanmışsa aile hayatına ilişkin deliller hazırlanmalı,
- tahdit kodu veya giriş yasağı varsa göç kaydı ayrıca ele alınmalıdır.
Ret nedenini ortadan kaldırmadan yapılan yeni başvurular, tekrar ret kararıyla sonuçlanabilir ve yabancı eşin yasal kalış stratejisini daha da zorlaştırabilir.
Giriş Yasağı veya Tahdit Kodu Varsa Ne Olur?
Türkiye’ye giriş yasağı veya tahdit kodu, evlilik nedeniyle ikamet izni başvurusunu ciddi şekilde etkileyebilir.
Giriş yasağı, yabancı eşin Türkiye’ye girmesini veya statüsünü Türkiye içinde düzenlemesini engelleyebilir. 6458 sayılı Kanun kapsamında giriş yasakları somut dosyaya göre 5 yıla kadar uygulanabilir. Giriş yasağı kararına karşı idare mahkemesinde dava açma süresi, 2577 sayılı Kanun uyarınca yazılı tebliğden itibaren 60 gündür.
Tahdit kodları da başvuruyu etkileyebilir. Örneğin kamu düzeni, vize ihlali, kaçak çalışma veya adli kayıtlara ilişkin tahdit kodları, aile ikamet izni başvurusunda ek incelemeye veya ret kararına yol açabilir.
Evlilik nedeniyle ikamet izni reddi bir giriş yasağı veya tahdit koduyla bağlantılıysa, hukuki strateji şu adımları içerebilir:
- ikamet izni ret kararına karşı dava açılması,
- giriş yasağının ayrıca dava konusu edilmesi,
- tahdit kodunun kaldırılmasının talep edilmesi,
- sınır dışı kaydının değerlendirilmesi,
- aile hayatını ve aile birliğini gösteren delillerin sunulması.
Evliliğin varlığı, göç kayıtlarındaki engelleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Giriş yasağı, tahdit kodu veya sınır dışı kaydı varsa, bu işlemler ayrı ayrı ve hukuki usule uygun şekilde ele alınmalıdır.
Boşanma Hâlinde Ne Olur?
Yabancı eş aile ikamet izni aldıktan sonra boşanırsa, Türkiye’deki hukuki statüsü yeniden değerlendirilmelidir.
6458 sayılı Kanun uyarınca, Türk vatandaşıyla evli olup aile ikamet izniyle Türkiye’de en az 3 yıl kalmış olan yabancı eşe, boşanma hâlinde kısa dönem ikamet izni verilebilir. Yabancı eşin aile içi şiddet mağduru olduğu mahkeme kararıyla sabitse, 3 yıllık süre şartı aranmaz.
Bu düzenleme, boşanma nedeniyle aile ikamet izninin dayanağını kaybeden yabancı eşler bakımından önemlidir. Kişi, kısa dönem ikamet iznine geçiş imkânı olup olmadığını gecikmeden değerlendirmelidir.
Destekleyicinin Ölümü Hâlinde Ne Olur?
Destekleyicinin ölümü hâlinde, bu destekleyiciye bağlı aile ikamet izniyle Türkiye’de kalan yabancı aile bireylerine 3 yıllık süre şartı aranmaksızın kısa dönem ikamet izni verilebilir.
Bu durum özellikle yabancı eşin destekleyicinin ölümü sonrasında Türkiye’deki yasal kalış statüsünün belirsiz hâle gelmesini önlemek bakımından önemlidir. Böyle bir durumda ikamet stratejisi gecikmeden yeniden planlanmalıdır.
Evlilik Türk Vatandaşlığına Yol Açar mı?
Bir Türk vatandaşıyla evlenmek, yabancı kişiye otomatik olarak Türk vatandaşlığı kazandırmaz.
Bir Türk vatandaşıyla evli olan yabancı, en az 3 yıldır evli olmak ve kanuni şartları sağlamak kaydıyla evlilik yoluyla Türk vatandaşlığına başvurabilir. Bu şartlar arasında aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve milli güvenlik veya kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâlin bulunmaması yer alır.
Bu nedenle evlilik nedeniyle ikamet izni uzun vadeli bir hukuki stratejinin parçası olabilir; ancak vatandaşlıkla aynı şey değildir. İkamet izni süreci ve vatandaşlık süreci ayrı şartlara ve ayrı idari değerlendirmelere tabidir.
Ret Davasında Hangi Belgeler Önemli Olabilir?
Evlilik nedeniyle ikamet izni başvurusu reddedilmişse, dava veya idari strateji bakımından aşağıdaki belgeler önem taşıyabilir:
- ikamet izni başvuru formu,
- ret kararı,
- tebliğ belgesi,
- pasaport örnekleri,
- evlilik belgesi,
- nüfus kayıt örnekleri,
- destekleyicinin kimliği veya ikamet izni,
- adres kayıt belgeleri,
- kira sözleşmesi veya tapu kaydı,
- gelir belgeleri,
- sağlık sigortası belgeleri,
- fotoğraflar ve aile hayatını gösteren deliller,
- iletişim kayıtları,
- çocukların doğum belgeleri,
- önceki yasal kalışı gösteren belgeler,
- varsa tahdit kodu veya giriş yasağı kayıtları,
- ilgili hâllerde tıbbi veya insani durum belgeleri.
Deliller doğrudan ret gerekçesine cevap verecek şekilde seçilmelidir. Ret kararı sahte veya formalite evlilik şüphesine dayanıyorsa aile hayatını gösteren belgeler merkezi önem taşır. Ret gelir yetersizliğine dayanıyorsa destekleyicinin mali belgeleri kritik hâle gelir.
Yabancılar Hukuku Avukatı Neden Önemlidir?
Evlilik nedeniyle ikamet izni dosyaları; aile hukuku, yabancılar hukuku, ikamet izni kuralları, idari dava süreçleri, giriş yasakları, tahdit kodları, sınır dışı riski ve ileride evlilik yoluyla vatandaşlık planlamasıyla bağlantılı olabilir.
Türkiye’de yabancılar hukuku alanında çalışan bir avukat şu konularda destek sağlayabilir:
- aile ikamet izni başvurusunun hazırlanması,
- yabancı eşin yasal kalış durumunun kontrol edilmesi,
- destekleyicinin şartları sağlayıp sağlamadığının incelenmesi,
- evlilik ve aile belgelerinin hazırlanması,
- evliliğin gerçekliğiyle ilgili idari tereddütlere cevap verilmesi,
- ret kararından sonra 60 günlük dava süresi içinde iptal davası açılması,
- sınır dışı riskinin değerlendirilmesi,
- giriş yasağı veya tahdit kodlarının ele alınması,
- ileride evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu planlanması.
Evlilik nedeniyle ikamet izni sorunları hem yasal kalışı hem de aile birliğini etkileyebilir. Bu nedenle süreç, baştan itibaren dikkatli ve belgelerle desteklenmiş bir hukuki stratejiyle yürütülmelidir.
Sonuç
Türkiye’de evlilik nedeniyle ikamet izni, uygulamada çoğunlukla 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında verilen aile ikamet iznidir. Bu izin; Türk vatandaşının, 5901 sayılı Kanun’un 28. maddesi kapsamındaki kişinin, geçerli ikamet izni sahibi bir yabancının, mültecinin veya ikincil koruma statüsü sahibinin yabancı eşine verilebilir.
Aile ikamet izni her defasında en fazla 3 yıl süreyle verilebilir; ancak destekleyici yabancıysa izin süresi destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz. Evlilik tek başına Türkiye’de yasal kalış hakkı sağlamaz. Yabancı eşin doğru ikamet izni başvurusunu yapması ve kanuni şartları sağlaması gerekir.
Başvurunun reddedilmesi hâlinde, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca yazılı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır.
Türkiye’de bulunan yabancı eşler bakımından dikkatli bir hukuki strateji; aile birliğinin korunması, yasal ikametin sürdürülmesi, sınır dışı riskinin önlenmesi ve ileride evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu yapılabilmesi açısından önemlidir.