Türkiye’de geçerli bir çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti olmadan çalışan yabancılar ciddi hukuki ve idari sonuçlarla karşılaşabilir. Yasa dışı çalışma; idari para cezası, sınır dışı süreci, Ç-117 tahdit kodu, 1 yıllık Türkiye’ye giriş yasağı, Geri Gönderme Merkezi süreci, idari gözetim ve ileride yapılacak vize veya ikamet izni başvurularında sorunlara yol açabilir.

Yabancıyı çalışma izni olmaksızın istihdam eden işverenler de idari para cezaları ve ek mali sorumluluklarla karşılaşabilir. Bu nedenle yasa dışı çalışma yalnızca iş hukuku kapsamında değerlendirilmesi gereken bir mesele değildir. Aynı zamanda ciddi bir yabancılar hukuku ve göç hukuku meselesidir.

Yasa dışı çalışma dosyaları hem 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu hem de 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu çerçevesinde değerlendirilmelidir. 6735 sayılı Kanun çalışma izni sistemini düzenlerken, 6458 sayılı Kanun sınır dışı, giriş yasağı, Geri Gönderme Merkezi süreçleri ve idari gözetim gibi birçok göç hukuku sonucunu ilgilendirir.

Türkiye’de Yasa Dışı Çalışma Nedir?

Yabancıların Türkiye’de hukuka uygun şekilde çalışabilmesi için geçerli bir çalışma iznine veya çalışma izni muafiyetine sahip olması gerekir. İkamet izni tek başına yabancıya Türkiye’de çalışma hakkı vermez.

Yasa dışı çalışma çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir:

• geçerli bir çalışma izni olmadan çalışmak,
• çalışma izninde belirtilen işverenden farklı bir işveren yanında çalışmak,
• çalışma izni kapsamı dışındaki bir görevde, pozisyonda veya işyerinde çalışmak,
• çalışma izninin süresi bittikten sonra çalışmaya devam etmek,
• çalışma izni başvurusu sonuçlanmadan çalışmaya başlamak,
• kayıt dışı, fiili veya belgesiz bir çalışma ilişkisi içinde çalışmak,
• gerekli izin alınmaksızın bağımsız çalışma faaliyeti yürütmek.

Bir yabancı, yalnızca çalışma izni başvurusu yapılmış olduğu için çalışmaya başlamamalıdır. Çalışma hakkı, çalışma izninin onaylanmasıyla veya geçerli bir çalışma izni muafiyetinin bulunmasıyla doğar.

İkamet İzni Yabancıya Türkiye’de Çalışma Hakkı Verir mi?

Hayır. Bu, Türkiye’de yabancıların en sık yaptığı hatalardan biridir.

İkamet izni yabancıya, ilgili amaç ve süre bakımından Türkiye’de yasal olarak kalma hakkı verir. Ancak ikamet izni otomatik olarak çalışma hakkı sağlamaz. Geçerli ikamet izni bulunan bir yabancı, ayrıca çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti olmaksızın çalışıyorsa yasa dışı çalışıyor kabul edilebilir.

Buna karşılık geçerli bir çalışma izni, çalışma izninin geçerlilik süresi boyunca ikamet izni yerine de geçebilir. Ancak yabancı, yalnızca onaylanan çalışma izninin kapsamı içinde çalışmalıdır.

Bu ayrım önemlidir; çünkü birçok yasa dışı çalışma dosyası, yabancının yalnızca ikamet iznine sahip olmasının çalışma için yeterli olduğu yönündeki hatalı düşünceden kaynaklanmaktadır.

Yasa Dışı Çalışmanın Cezaları Nelerdir?

Yasa dışı çalışma hem yabancı hem de işveren bakımından idari para cezalarına yol açabilir. Bu cezaların miktarı dönemsel olarak güncellenir ve yıl, ihlalin türü ve ihlalin tekrarlanıp tekrarlanmadığı gibi unsurlara göre değişebilir.

İdari para cezası şu kişilere uygulanabilir:

• çalışma izni olmadan çalışan yabancıya,
• çalışma izni olmayan yabancıyı istihdam eden işverene,
• işveren vekillerine,
• gerekli izin olmadan bağımsız çalışan yabancılara.

Ancak yasa dışı çalışmanın sonuçları yalnızca para cezasıyla sınırlı değildir. Uygulamada geçerli çalışma izni olmaksızın çalıştığı tespit edilen bir yabancı ayrıca şu sonuçlarla karşılaşabilir:

• sınır dışı kararı,
• Ç-117 tahdit kodu,
• Türkiye’ye 1 yıllık giriş yasağı,
• Geri Gönderme Merkezi süreci,
• idari gözetim,
• gelecekteki vize veya ikamet izni başvurularında sorunlar.

İşverenler bakımından da yasa dışı çalışma; idari para cezası, uyum ve denetim sorunları ile sınır dışı işlemleriyle bağlantılı bazı masraflardan sorumluluk gibi riskler doğurabilir.

Ç-117 Tahdit Kodu Nedir?

Ç-117 tahdit kodu, Türkiye’de yasa dışı çalıştığı tespit edilen yabancılar hakkında sıkça uygulanan idari bir tahdit kodudur.

Ç-117 özellikle önemlidir; çünkü uygulamada genellikle Türkiye’ye 1 yıllık giriş yasağı sonucunu doğurur. Bu kod çoğu zaman şu işlemlerle birlikte gündeme gelir:

• idari para cezası,
• sınır dışı kararı,
• 1 yıllık giriş yasağı,
• Geri Gönderme Merkezi ve idari gözetim süreçleri.

Ç-117 kodu şu süreçleri etkileyebilir:

• Türkiye’ye gelecekteki girişler,
• vize başvuruları,
• ikamet izni başvuruları,
• çalışma izni süreçleri,
• özel meşruhatlı vize başvuruları,
• Türkiye’deki gelecekteki göçmenlik statüsü.

Yasa Dışı Çalışma Sınır Dışına Yol Açar mı?

Evet. Yasa dışı çalışma Türkiye’de sınır dışı kararına yol açabilir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca, geçerli çalışma izni olmaksızın çalışan yabancılar sınır dışı hükümleri kapsamına girebilir. Sınır dışı kararı verilmesi hâlinde yabancı ayrıca Ç-117 tahdit kodu, 1 yıllık giriş yasağı, idari para cezası ve olası Geri Gönderme Merkezi süreçleriyle karşılaşabilir.

Yasa dışı çalıştığı tespit edilen bir yabancı şu sonuçlarla karşılaşabilir:

• idari para cezası,
• sınır dışı kararı,
• Ç-117 tahdit kodu,
• 1 yıllık giriş yasağı,
• idari gözetim,
• Geri Gönderme Merkezi süreci,
• gelecekteki vize, ikamet izni ve çalışma izni başvurularında sorunlar.

Sınır dışı kararının ciddi sonuçları bulunduğundan, karar ve tebliğ tarihi derhâl incelenmelidir.

Yasa Dışı Çalışma Sonrasında Giriş Yasağı Uygulanabilir mi?

Evet. Yasa dışı çalışma Türkiye’ye giriş yasağına yol açabilir.

Ç-117 dosyalarında giriş yasağı uygulamada genellikle 1 yıldır. Daha geniş çerçevede ise 6458 sayılı Kanun uyarınca giriş yasakları somut olaya göre 5 yıla kadar uygulanabilir. Kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunan hâllerde bu süre, kanunda öngörülen şartlar altında uzatılabilir.

Eğer ayrı bir giriş yasağı kararı tebliğ edilmişse, giriş yasağına karşı idare mahkemesinde 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca yazılı tebliğden itibaren 60 gün içinde dava açılmalıdır.

Ç-117 Tahdit Kodu Kaldırılabilir mi?

Evet. Ç-117 tahdit koduna itiraz edilebilir veya kodun kaldırılması talep edilebilir. Doğru yöntem, olayın özelliklerine, kodun hukuki dayanağına, sınır dışı kararı verilip verilmediğine ve ayrıca bir giriş yasağı kararının tebliğ edilip edilmediğine göre değişir.

Başvurulabilecek hukuki yollar şunlar olabilir:

• idari başvuru,
• idare mahkemesinde iptal davası,
• sınır dışı kararına karşı dava,
• giriş yasağına karşı dava,
• tahdit kodunun kaldırılması talebi,
• özel meşruhatlı vize başvurusu,
• yasa dışı çalışma tespitinin hatalı veya ölçüsüz olduğunu gösteren delillerin sunulması.

Ç-117 kodu hatalı bir yasa dışı çalışma tespitine, delil eksikliğine, usul hatasına veya ölçüsüz idari değerlendirmeye dayanıyorsa, bu hususlar hukuki başvuruda veya dava dilekçesinde açıkça ortaya konulmalıdır.

Yasa Dışı Çalışma İddiasından Sonra Dava Açılabilir mi?

Evet. Yasa dışı çalışma iddiası sonucunda sınır dışı kararı, giriş yasağı, Ç-117 tahdit kodu, idari para cezası veya başka bir idari işlem tesis edilmişse hukuki yollara başvurulabilir.

Somut olaya göre ileri sürülebilecek hukuki argümanlar şunlar olabilir:

• yasa dışı çalışma tespitinin hatalı olması,
• yeterli delil bulunmaması,
• idari işlemin hukuka aykırı olması,
• tebliğ işlemlerinde usul eksikliği bulunması,
• bireysel değerlendirme yapılmaması,
• sınır dışı kararının ölçüsüz olması,
• Türkiye’de aile hayatının bulunması,
• uzun süreli ikamet veya yerleşik özel hayatın bulunması,
• devam eden ikamet izni veya çalışma izni süreçlerinin bulunması,
• tahdit kodlarına hatalı veya aşırı şekilde dayanılması.

Hukuki strateji, itiraz edilen idari işleme göre belirlenmelidir. Sınır dışı kararı, giriş yasağı, tahdit kodu ve idari gözetim kararı farklı usullere ve farklı hukuki yollara tabidir.

İşverenler de Yasa Dışı Çalışma Nedeniyle Yaptırımla Karşılaşır mı?

Evet. Geçerli çalışma izni olmadan yabancı işçi çalıştıran işverenler idari para cezaları ve ek hukuki sonuçlarla karşılaşabilir.

İşverenler açısından yasa dışı çalışma şu riskleri doğurabilir:

• idari para cezaları,
• tekrarlanan ihlaller bakımından daha ağır yaptırımlar,
• iş müfettişi denetimleri ve iş hukuku sonuçları,
• sınır dışı işlemleriyle bağlantılı bazı masraflardan sorumluluk,
• uyum ve kayıt yükümlülükleri bakımından riskler,
• gelecekteki çalışma izni başvurularında zorluklar.

İşveren, yabancıyı çalıştırmaya başlamadan önce geçerli çalışma izninin bulunduğundan emin olmalıdır. Çalışma izni başvurusu yapılmış olması, çalışma izninin alınmış olduğu anlamına gelmez.

Türkiye’de Çalışma İzni Nasıl Alınır?

Türkiye’de yasal olarak çalışmak isteyen yabancıların çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti almaları gerekir. Çalışma izni başvuruları kural olarak işveren aracılığıyla yürütülür ve kanunen öngörülen usule uygun şekilde yapılmalıdır.

Çalışma izni başvuruları şu yollarla yapılabilir:

• yabancının gerekli hukuki statüye sahip olması hâlinde Türkiye içinden,
• yurt dışından Türk dış temsilcilikleri aracılığıyla,
• işveren tarafından ilgili elektronik başvuru sistemi üzerinden,
• muafiyet uygulanabilecek özel kategoriler kapsamında.

Başvuru dikkatle hazırlanmalıdır. İşveren bilgileri, görev tanımı, ücret, işyeri kayıtları veya destekleyici belgelerdeki hatalar başvurunun reddedilmesine veya ileride uyum sorunlarına yol açabilir.

Yabancının Bekleyen Çalışma İzni Başvurusu Varsa Ne Olur?

Bekleyen bir çalışma izni başvurusu, yabancıya otomatik olarak çalışma hakkı vermez. Yabancı, çalışma izni onaylanmadan çalışmaya başlarsa bu durum yine yasa dışı çalışma olarak değerlendirilebilir.

Bu çok önemli bir pratik noktadır. İşverenler ve çalışanlar bazen başvuru yapılmasının yeterli olduğunu düşünebilir. Oysa çalışma hakkı, çalışma izninin onaylanmasıyla veya geçerli bir muafiyetin bulunmasıyla doğar.

Çalışma izni onaylanmadan önce bir denetim yapılırsa, hem yabancı hem de işveren yaptırımlarla karşılaşabilir.

Yasa Dışı Çalışma Dosyasında Hangi Belgeler Önemli Olabilir?

Gerekli belgeler somut olayın özelliklerine göre değişir. Ancak şu belgeler önem taşıyabilir:

• pasaport örnekleri,
• ikamet izni belgeleri,
• çalışma izni başvuru kayıtları,
• çalışma izni onay veya ret belgeleri,
• iş sözleşmesi,
• işyeri kayıtları,
• ücret ödeme kayıtları,
• varsa sosyal güvenlik kayıtları,
• denetim tutanağı,
• idari para cezası tebligatı,
• sınır dışı kararı,
• giriş yasağı kararı,
• Ç-117 tahdit kodu bilgisi,
• tebliğ belgeleri,
• aile belgeleri,
• adres kayıt belgeleri.

Belgeler özellikle yabancının yasa dışı çalışma iddiasına itiraz ettiği veya sınır dışı kararının ölçüsüz olduğunu ileri sürdüğü dosyalarda önemlidir.

Yabancılar Hukuku Avukatı Neden Önemlidir?

Yasa dışı çalışma dosyaları aynı anda iş hukuku, idare hukuku, yabancılar hukuku, sınır dışı süreçleri, giriş yasakları, tahdit kodları ve çalışma izni kurallarını ilgilendirebilir.

Türkiye’de bir yabancılar hukuku avukatı şu konularda destek sağlayabilir:

• yasa dışı çalışma iddiasının incelenmesi,
• idari para cezasının değerlendirilmesi,
• Ç-117 tahdit kodu uygulanıp uygulanmadığının kontrol edilmesi,
• 1 yıllık giriş yasağı sonucunun değerlendirilmesi,
• sınır dışı kararına karşı 7 günlük süre içinde dava açılması,
• giriş yasağına karşı uygulanabildiği hâllerde 60 günlük süre içinde dava açılması,
• tahdit kodlarının incelenmesi,
• idari gözetim hâlinde Sulh Ceza Hâkimliğine başvuru yapılması,
• Geri Gönderme Merkezinden salıverilme talebinin hazırlanması,
• çalışma izni ve ikamet izni seçeneklerinin değerlendirilmesi,
• aile hayatı, yasal ikamet, sağlık durumu veya çalışma geçmişine ilişkin delillerin hazırlanması,
• işverenlere çalışma izni uyumu konusunda hukuki danışmanlık verilmesi.

Yasa dışı çalışma kısa sürede sınır dışı, Ç-117 tahdit kodu ve giriş yasağı sonuçlarına yol açabileceğinden, tespit veya tebliğ sonrasında dosyanın gecikmeden hukuken incelenmesi gerekir.

Sonuç

Türkiye’de yasa dışı çalışma hem yabancılar hem de işverenler bakımından ciddi sonuçlar doğurabilir. Yabancılar açısından çalışma izni olmadan çalışmak; idari para cezası, sınır dışı kararı, Ç-117 tahdit kodu, 1 yıllık giriş yasağı, Geri Gönderme Merkezi süreci, idari gözetim ve gelecekteki vize veya ikamet izni başvurularında sorunlara neden olabilir.

6735 sayılı Kanun uyarınca yabancıların Türkiye’de yasal olarak çalışabilmesi için geçerli çalışma iznine veya çalışma izni muafiyetine sahip olmaları gerekir. 6458 sayılı Kanun kapsamında ise yasa dışı çalışma sınır dışı ile bağlantılı süreçleri de tetikleyebilir.

Yasa dışı çalışma dosyaları hızlı ve dikkatli şekilde ele alınmalıdır. Doğru hukuki strateji; çalışma izni durumu, sınır dışı kararı, Ç-117 tahdit kodu, 1 yıllık giriş yasağı, idari para cezaları, Geri Gönderme Merkezi durumu ve gelecekteki ikamet veya çalışma izni seçeneklerini birlikte değerlendirmelidir.